Kia Māia ki te Reo: he kupu iti, he hononga nui

A warm Aotearoa community room language-learning moment without written words

I ētahi wā, ka whakaaro tātou me tino matatau rawa te tangata i mua i tana kōrero. Ka tatari kia tika katoa ngā kupu, kia mārama katoa ngā rerenga, kia kore rawa he hapa. Engari, i taua tatari, ka noho puku te reo. Ka noho te hiahia ki roto i te ngākau, kāore e puta ki te tēpu kai, ki te kura, ki te whare pukapuka, ki te mahi, ki te ara hoki.

Ko te mea nui, ehara te reo i te whakamātautau anake. He ara hono. He ara manaaki. He ara e kī atu ai tātou, “kei konei ahau, kei te whakarongo ahau, kei te ako tonu ahau.” Ahakoa he reo Māori, he reo Kiribati, he gagana Sāmoa, he lea faka-Tonga, he gagana Tokelau, he reo Kuki Airani, he reo Niue, he reo Fiti, he reo Rotuma rānei, ka tīmata te oranga o te reo i ngā wā iti o ia rā.

Te kaha o te kupu kotahi

He kupu kotahi pea te tīmatanga. “Kia ora.” “Haere mai.” “Kai.” “Āe.” “Whakarongo.” “Moe.” “Aroha.” Kāore pea e ranea mō tētahi whaikōrero roa, engari he tīmatanga tūturu. Ka rongo te tamaiti i taua kupu i ia rā, ka mōhio ia he wāhi tō taua reo i tōna kāinga. Ka rongo te kaumātua, te matua, te hoa mahi rānei, ka mōhio ia kāore te reo i te noho ki te pukapuka anake.

I roto i ngā Wiki o ngā Reo o Te Moana-nui-a-Kiwa, ka kitea tēnei āhuatanga. Ka tū ngā kura, ngā whare pukapuka, ngā rōpū hapori me ngā whānau ki te whakanui i te reo. Engari kāore te wiki kotahi e taea te kawe i te reo mō te tau katoa. Ko te wiki he rama. Mā ngā rā katoa e pupuri te ahi.

Kaua e whakamā ki te ako

He maha ngā tāngata e whakamā ana. Ka mataku kei hē te whakahua. Ka mataku kei kata mai tētahi. Ka mataku kei kīia, “kāore koe i te tino mōhio.” Ko tēnei whakamā he taiepa nui. Engari, me maumahara tātou: kāore he tangata i whānau mai me te katoa o ngā kupu i roto i tōna waha. Ka tipu te reo mā te whakarongo, mā te hapa, mā te whakatika, mā te ngana anō.

Mēnā he tangata koe e ako ana i te reo Māori, tīmata ki ngā wā e taea ana e koe. Tuhia he kupu ki runga i tētahi kāri kāore he whakapaipai nui. Kōrerotia taua kupu i te ata. Whakarongo ki tētahi waiata, ki tētahi pāhotanga reo, ki tētahi kaiako. Pātai atu ki te tangata e mōhio ana, “me pēhea te kī tika?” Mā te pātai māhaki e puāwai ai te ako.

Te reo i te kāinga

Ko te kāinga tētahi wāhi tino nui mō te reo. Kāore e hiahiatia he akomanga nui i ngā wā katoa. Ka taea te tīmata i te wā tunu kai: ingoa mō ngā kai, mō ngā taputapu, mō ngā mahi. Ka taea i te wā horoi rīhi: “homai,” “tangohia,” “horoi,” “maroke.” Ka taea i mua i te moe: tētahi rerenga poto, tētahi mihi, tētahi kōrero mō te rā.

Ki ngā whānau maha o Aotearoa, he nui ngā reo i te whare kotahi. He reo Māori pea, he reo Pākehā, he reo Hainamana, he reo Pasefika, he reo nō tētahi atu whenua. Ehara tērā i te raruraru. He taonga. Ka ako te tamaiti he maha ngā ara hei kī i te aroha, hei tono āwhina, hei mihi, hei whakakata. Ka whānui ake tōna ao.

Te reo me te manaakitanga

Me mātua noho te manaakitanga ki roto i te ako reo. Ki te hē te tangata, kaua e patu ki te kupu koi. Āwhinatia. Whakatikahia mā te ngawari. Ki te ngana te tangata ki te kōrero, ahakoa he poto, āta whakarongo. Ko te whāinga ehara i te tino pai i te rā tuatahi. Ko te whāinga kia hoki mai anō ia āpōpō.

He nui hoki te mahi a ngā whare pukapuka, ngā kura, ngā marae, ngā whare karakia me ngā rōpū hapori. Ka taea e rātou te hanga wāhi haumaru mō te ako. He tēpu kōrero. He rōpū pānui. He haora waiata. He akoranga mō ngā mātua me ngā tamariki. I aua wāhi, ka kitea te reo hei mea ora, ehara i te kaupapa taumaha noa iho.

He whakaaro mō tēnei wiki

Tīpakohia kia toru ngā kupu mō tēnei wiki. Me māmā, me whai pānga ki tō oranga. Whakamahia aua kupu i ia rā. Tuhia ki tētahi pukapuka iti. Kōrero ki tētahi hoa. Whakarongo ki te whakahua tika. I te mutunga o te wiki, tīpakohia anō kia toru. He iti te mahi, engari ka roa te wā, ka nui te hua.

Mehemea kei te whakanui tō hapori i tētahi reo o Te Moana-nui-a-Kiwa, haere atu ki te tautoko. Kāore koe e mate ki te mōhio ki ngā mea katoa. Ka taea te noho hei manuhiri whakaute, hei hoa ako, hei tangata whakarongo. Ko te reo o tētahi hapori he wāhanga o tōna ngākau. Mā te whakarongo e tipu ai te whakaute.

Te whakakapi

Kia māia ki te reo. Ehara te māia i te kore hapa. Ko te māia, ko te kōrero ahakoa he iti, ko te hoki anō ahakoa i uaua inanahi, ko te whiriwhiri kia kaua te reo e noho puku. He kupu iti pea tāu i tēnei rā. Engari i roto i taua kupu, he hononga ki te whānau, ki te whenua, ki te hapori, ki ngā whakatupuranga kei te heke mai.

Source note: This reflective article was informed by public information about Pacific Language Weeks and community language learning resources such as Te Ataarangi.

Discover more from 新西兰全搜索

Subscribe now to keep reading and get access to the full archive.

Continue reading