I ētahi rā, kāore te ngākau e hiahia ki tētahi mahere nui. Kāore e hiahia ki tētahi whakataunga kaha, ki tētahi rārangi mahi roa, ki tētahi kōrero mātātoa mō te angitū. I ētahi rā, e hiahia ana te ngākau ki tētahi mea māmā noa iho: kia tū, kia mau ngā hū, kia huaki te kūaha, kia puta ki waho mō tētahi hīkoi iti.
He hīkoi iti pea: tekau meneti i te taha o te huarahi, he porowhita poto i te pāka, he takahi mārie i te takutai i muri i te ua, he ara iti i waenganui i ngā rākau. Kāore e tika kia tere. Kāore e tika kia roa. Ko te mea nui, ka neke te tinana, ka rere te hau, ka rongo anō te tangata i tōna ake manawa.
Te hoki mai ki te tinana
He maha ngā tāngata e noho ana i roto i te ao tere. Ka tīmata te rā ki te waea pūkoro, ka rere ngā karere, ka karanga te mahi, ka whakaaro te hinengaro ki ngā nama, ki ngā tamariki, ki ngā mātua, ki ngā utu, ki ngā mea kāore anō kia oti. I roto i taua tere, ka wareware te tangata ki te tinana. Ka noho te mahunga ki te āpōpō, engari kei konei tonu ngā waewae.
Ko te hīkoi he karanga māhaki kia hoki mai. Ka kī mai te whenua i raro i ngā hū: kei konei koe. Ka kī mai te hau ki te mata: kei te ora tonu koe. Ka kī mai te rākau, te kapua, te manu, te marama rānei: kāore te ao katoa e noho ana i roto i tō mata rorohiko.
Ehara tēnei i te rongoā mō ngā mamae katoa. Mēnā he taumaha rawa te hinengaro, he mate rānei kei te pā ki te tangata, me rapu tonu i te āwhina tika. Engari mō ngā rā e rangirua ana te ngākau, mō ngā ata e pōuri ana te wairua, mō ngā ahiahi e kī ana te upoko i te haruru, ka āwhina te hīkoi iti ki te whakangāwari i te tangata.
Ngā mea iti ka kitea i te ara
He ātaahua te hīkoi nā te mea kāore e tono kia tino rerekē te tangata. Ka tono noa kia mātaki. Tērā pea ka kitea he rau kua piri ki te wai i te taha o te huarahi. Tērā pea ka rangona te tangi a tētahi manu i runga ake. Tērā pea ka kite koe i tētahi kaumātua e mihi ana ki tana kurī, i tētahi tamaiti e oma ana ki mua i tōna whānau, i te rama koura o te rā e taka ana ki runga i ngā matapihi o te tāone.
Ko ēnei mea iti he momo kai mō te ngākau. Kāore e utu moni. Kāore e tono kupu nui. Engari ka whakahoki mai i tētahi āhua o te whanaungatanga: ko koe, ko te huarahi, ko te rangi, ko te ao e neke tonu ana ahakoa ngā āwangawanga o roto.
He pai hoki te hīkoi hei wā mō te whakaaro. I ētahi wā, ka puta mai tētahi whakautu i muri i te rima meneti o te neke. I ētahi wā, kāore he whakautu, engari ka iti iho te taumaha. Ko tērā anō he taonga. Kāore ngā raruraru katoa e ngaro, engari ka rerekē te āhua o te kawe.
He tikanga māmā mō ia rā
Mēnā e hiahia ana koe ki te tīmata, kaua e nui rawa te oati. Tīmata ki te hīkoi poto. Me kī pea: i muri i te tina, ka haere au mō te tekau meneti. Me kī rānei: i mua i taku tirotiro i ngā karere i te ata, ka puta au ki waho kia rongo i te hau. Ko te iti te hoa pai o te tangata e tīmata ana.
Waiho te waea ki te pūkoro mō ētahi meneti, mēnā ka taea. Kaua e rapu tonu i te waiata, i te podcast, i te kōrero hou. Tukua te ao kia kōrero mō tētahi wā poto. Ka rongo pea koe i te haruru o te tāone, i te wai e rere ana, i ngā wīra o te pahi, i te hau i roto i ngā rau. Ehara i te ata noho katoa, engari he ao tūturu.
Ka taea hoki te hīkoi me tētahi atu. He hīkoi ā-whānau, he hīkoi me tētahi hoa, he hīkoi mārie me te tangata kāore e hiahia ki te kōrero nui. I ētahi wā, he māmā ake te kōrero i te taha o te tangata i te wā e neke tahi ana ngā waewae. Kāore ngā kanohi e herea ki a rāua anō; ka herea kē ki te ara kei mua.
Te akoranga o te hīkoi
Ko te akoranga nui o te hīkoi, he akoranga mō te manawanui. Kāore te tangata e tae ki te mutunga o te ara i te peke kotahi. Ka tae mā te takahanga kotahi, kātahi anō tētahi atu, kātahi anō tētahi atu. He pērā anō te oranga. Kāore e hangaia te rangimārie o roto i te rā kotahi. Ka hangaia mā ngā mahi iti, mā ngā hokinga maha, mā te aroha ki a koe anō i ngā rā kāore koe e kaha.
Nō reira, āpōpō pea, kaua e tatari kia tino pai te rangi, kia oti katoa ngā mahi, kia kore rawa te hinengaro e pōkaikaha. Mauria ngā hū. Huakina te kūaha. Haere mō tētahi hīkoi iti. Tukua te tinana kia neke, te manawa kia hōhonu, te ngākau kia hoki paku mai ki te kāinga.
He hīkoi iti noa iho pea. Engari i ētahi rā, koia tonu te tīmatanga o te hau nui.
Ngā puna kōrero: Mental Health Foundation of New Zealand, Five Ways to Wellbeing; World Health Organization, Physical activity.
