I ētahi wā, ka tīmata te kōrero nui ki tētahi mea iti: tētahi whakaahua tawhito, tētahi ingoa kāore ngā mokopuna e mōhio ana, te kakara o tētahi kai, te waiata rānei e maumahara tonu ana te kuia. Ki te tere rawa tātou ki te ui i te pātai e whai ake nei, ka ngaro pea te ara e hiahia ana te mahara ki te whai.
Ko ngā kōrero tuku iho he taonga e hono ana i ngā rā o mua, te ao o nāianei me ngā whakatipuranga e haere ake nei. E ai ki Te Papa, mā te whakapapa, te whakataukī, te kōrero, te pūrākau me te waiata ka kawea ngā mātauranga me ngā tikanga i waenga i ngā reanga. Engari, ehara te hopu kōrero i te mahi hangarau anake. Ko te mea tuatahi, ko te whakarongo me te tiaki i te mana o te kaikōrero.
Tīmata ki te hononga, kaua ki te pūrere
Kaua e whakatakoto wawe i te waea ki mua i te kaumātua. Me noho tahi, me inu tī, me whakamārama hoki he aha tō hiahia. Pātai atu mēnā e pai ana kia hopukina te reo, te ataata rānei. Ki te kī ia kāo, me whakaute taua whakautu.
He rerekē te kōrero mō te whānau me te kōrero mō te ao whānui. Me mārama ko wai ka āhei ki te whakarongo, ki te pupuri, ki te tuku rānei i te kōnae. Ko te whakaaetanga o tēnei rā, ehara pea i te whakaaetanga mō ngā whakamahinga katoa āpōpō.
Whakamahia ngā pātai tuwhera
He pai ake te pātai, “He aha ngā mea e maumahara ana koe mō tō kāinga i tō tamarikitanga?” i te pātai e rapu ana i te whakautu kotahi. Ka āhei te kaumātua ki te tīpako i te huarahi o tana kōrero.
Ka taea hoki te pātai mō ngā mahi o ia rā: ko wai i tunu kai, i pēhea te haere ki te kura, he aha ngā kupu i rangona i te kāinga, ko wai ngā tāngata i tae mai i ngā Rātapu. Kei roto i ngā kōrero māmā ngā tohu o te wā, o te whenua me te whanaungatanga.
Waiho he wā mō te noho puku
Kāore te noho puku e tohu ana kua mutu te kōrero. I ētahi wā, kei te kimi te tangata i te ingoa, kei te whakarite rānei i tōna ngākau. Kaua e whakakī wawe i taua wā ki āu ake kupu.
Mēnā ka puta he mamae, kaua e pēhi kia haere tonu. Ka taea te whakamutu, te huri kaupapa, te hoki mai rānei ā tētahi atu rā. Ko te oranga o te tangata te mea matua; kāore he kōrero e tika ana kia tangohia mā te akiaki.
Tuhia ngā kōrero mō te kōnae
Ka oti te hopu, tuhia te ingoa o te kaikōrero, te rā, te wāhi, te kaupapa me ngā ingoa o ērā atu tangata e kōrerotia ana, ki te whakaaetia. Ki te kore ēnei kōrero, ka rangona tonu te reo ā muri ake nei, engari ka uaua te mōhio ko wai, nō hea, ā, he aha te horopaki.
Kia rua neke atu ngā kape o te kōnae, ki ngā wāhi haumaru rerekē. Kaua e waiho ki tētahi waea tawhito anake. Me kōrero te whānau mō wai te kaitiaki o ngā kōnae, me pēhea hoki te whakahoki atu ki te hapū, ki te iwi rānei mēnā e tika ana.
Whakahokia te kōrero ki te kaikōrero
He mea nui kia whakarongo anō te kaumātua ki te hopunga, kia pānui rānei ia i ngā kupu kua tuhia. Ka taea e ia te whakatika i ngā ingoa, te tango i tētahi wāhanga, te tāpiri kōrero rānei. Mā konei ka noho tonu ia hei rangatira mō tana ake kōrero.
Ki te hanga pukapuka, ataata, whakaaturanga rānei, kaua e whakapaipai i te kōrero kia rite ki tāu e hiahia ai. Me pupuri te reo, te āhua me ngā rohe i whakaritea e te tangata nāna te kōrero.
Kaua e tatari kia “tino rite”
Kāore e hiahiatia he kāmera utu nui, he ruma hopu oro rānei. Ka taea te tīmata ki te pepa me te pene, ki te hopu reo poto, ki tētahi whakaahua kua whakamāramatia. Ko te mea nui kia mārama te whakaaetanga, kia rongo pai te reo, kia mōhiotia te horopaki.
Me tīmata pea ki te kōrero tekau meneti mō tētahi taonga kotahi. Ā muri ake, ka tipu ake he raupapa kōrero mō ngā tāngata, ngā wāhi, ngā kai, ngā mahi me ngā akoranga o te whānau.
Mā te whakarongo ka whai kāinga te mahara
E kī ana a Te Ara, i roto i te ao Māori he mahi whakangahau te kōrero pūrākau, engari he huarahi hoki hei tuku i te hītori, te whakapapa, ngā mātauranga me ngā tikanga. Nō reira, ehara te whakarongo i te mahi noho noa. He mahi tiaki.
Kaore e taea e tātou te pupuri i ngā mea katoa. Engari mā te noho pātata, mā te ui māhaki, mā te whakaae ki te noho puku, ka āhei tētahi mahara ki te kimi kāinga i roto i te whānau. I taua wā, kāore te kōrero e noho ki muri noa iho. Ka hīkoi tahi mai ia ki te anamata.