I ētahi wā, ka rangona te kaha o tētahi kaupapa i mua tonu i te whakatūnga o te whare. Ka rangona i roto i te pātai: ka haere te whānau ki hea ina pā mai te āwhā? Ka noho ngā kaumātua ki hea ina kore he hiko? Ka kimi āwhina te hapori ki hea ina motu ngā ara, ina kapi ngā whare, ina rangirua ngā rā?
Koia tētahi take i whai tikanga ai te kōrero mō Ngāmotu Marae ki New Plymouth. Kua pānuitia e te kāwanatanga he tautoko pūtea, tae atu ki te $8.6 miriona mai i te Regional Infrastructure Fund, hei āwhina i te whakatūnga o Ngāmotu Marae ki te puku o te tāone. E ai ki te pānui, ko te utu whānui o te kaupapa he $17.8 miriona, ā, ka taea hoki te wāhi te tautoko i te hapori i ngā wā ohotata, pērā i te whakarato kai, whakaruru me ngā ratonga.
Ehara te marae i te whare noa iho
Ki te titiro tere, ka kitea pea he whare, he rūma, he kīhini, he wāhi hui. Engari ki te titiro hohonu, ka kitea te mahi nui ake: he wāhi e whakakotahi ai te tangata, e manaaki ai te whānau, e pupuri ai te maumahara, e ako ai te hunga rangatahi, e tau ai te wairua o te hapori.
Ehara tēnei tuhinga i te kī ka taea e tētahi whare kotahi te whakaora i ngā raruraru katoa. Kāore. Engari ka taea e tētahi wāhi tika te whakangāwari i te taumaha. Mēnā he wāhi mō te kai, mō te kōrero, mō te noho haumaru, mō te toro atu a ngā ratonga, ka rerekē te āhua o te urupare a te hapori i te wā uaua.
Te manaakitanga i te wā ohotata
Ka kōrero tātou mō te resilience, arā, te manawaroa o te hapori. He kupu nui tēnā, engari he tino māmā ōna āhua i te ao tūturu. He tangata e kawe ana i ngā paraikete. He ringa e whakarite ana i te kai. He kaumātua e noho ana ki tētahi wāhi mahana. He tamariki e mōhio ana kei reira tētahi pakeke hei ārahi. He rārangi ingoa kia mōhiotia ko wai kei te ngaro, ko wai kei te ora.
I te wā pai, ka whakamahia te marae mō ngā hui, ngā akoranga, ngā kaupapa ahurea, ngā kaupapa whānau. I te wā kino, ka huri taua hononga hei ara haumaru. Kāore e tīmata te manaakitanga i te rā o te aituā. Ka tipu kē i ngā tau maha o te whakapā, te mahi tahi, te whakawhirinaki.
Te wāhi ki waenganui i te tāone
He mea nui hoki te noho o tētahi marae ki te puku o te tāone. Ki reira ka kitea e te katoa: ehara te ao Māori i te mea kei waho i te taone hou, engari kei roto tonu i tōna manawa. Ka haere te tangata ki te moana, ki te ara hīkoi, ki ngā mahi o ia rā, ā, ka kite hoki i tētahi wāhi e mau ana i te hononga ki te whenua me te hapori.
Ka whai hua hoki tēnei ki ngā rangatahi. Ki te kite rātou i tētahi marae e tū ana, e mahi ana, e manaaki ana, ka mārama ake pea rātou kāore te reo, te tikanga me te hapori i te noho noa ki ngā pukapuka. Kei reira, kei te mahi, kei te kai tahi, kei te whakatika raruraru, kei te karanga i te tangata kia hoki mai ki te tēpu kotahi.
Me pēhea te tautoko?
Mō te hunga kāore e noho tata ana ki New Plymouth, he akoranga tonu kei konei. Tirohia ngā wāhi manaaki i tō ake rohe. Ko wai ngā rōpū e āwhina ana i te wā ohotata? Kei hea ngā kaumātua ina tapahia te hiko? Kei hea ngā tamariki ina aukatia ngā rori? Kua kōrero rānei tō whānau mō tētahi mahere?
- Whakaritea he kete ohotata mō te kāinga.
- Mōhio ki ngā wāhi haumaru o tō hapori.
- Whakapā atu ki ngā hoa noho tata, otirā ki te hunga kaumātua.
- Whakarongo ki ngā kaiārahi ā-rohe me ngā pānui mana.
- Me āta tautoko i ngā kaupapa e hanga ana i te whakawhirinaki i mua i te raru.
He whakakapi
Ko te kaupapa o Ngāmotu Marae he whakamaharatanga: ko te kaha o te hapori kāore e hangaia i te wā ohotata anake. Ka hangaia i roto i ngā hononga iti, i ngā kai ka tohaina, i ngā hui ka whakatūria, i ngā tamariki ka powhiritia, i ngā kaumātua ka rangona, i te wāhi ka kīia e te tangata: “kei konei tātou.”
Mēnā ka tū tētahi whare hei piringa, hei wāhi ako, hei wāhi manaaki, hei wāhi whakamarumaru i te rā kino, kāore e noho hei kaupapa hanga whare noa iho. Ka noho hei tohu mō tētahi hapori e hiahia ana ki te tiaki i a ia anō, ā, ki te tiaki hoki i te hunga ka tae mai ki raro i tōna tuanui.
Sources: Beehive announcement on Ngāmotu Marae funding and New Zealand Civil Defence emergency preparedness information.