I te hōtoke, ka māmā te kite i te āhua o tētahi whare. Ka puta te kohu ki ngā matapihi. Ka mātao te papa i te ata. Ka taumaha ngā paraikete. Ka rongo te whānau i te makariri i mua i te kōrero tuatahi o te rā. He mea iti ēnei i te tīmatanga, engari ka pā nui ki te hauora, ki te moe, ki te manawa o te kāinga.
Ko te whare mahana, maroke hoki, ehara i te mea whakapaipai noa. He wāhanga o te manaakitanga. Ki te mahana te pēpi, ki te kore te koroua e noho i te hau makariri, ki te maroke ngā pakitara, ki te iti ake te pokepokea ai, ka māmā ake te oranga o te whānau.
Te makariri kāore e kitea katoa
I ētahi wā, kāore te raru i te hukarere i waho, engari i te haumākū i roto. Ka kati ngā matapihi kia mau te wera, engari ka noho te hau mākū ki roto. Ka whakamaroke kākahu ki te rūma noho, ka piki ake te wai i te hau. Ka puta te pokepokea ai ki ngā kokonga, ki muri i ngā ārai, ki ngā pakitara makariri.
He mea nui te whakamahana, engari me whai hoki te hauhau. Kāore e tika kia whakamātao rawa te whare, engari me kimi wā poto hei whakawhiti hau: whakatuwhera matapihi mō ētahi meneti, whakamahi i te extractor fan, whakawātea i ngā ārai i te awatea, ā, me muru te wai i ngā matapihi mēnā ka kaha te condensation.
Ngā mahi iti ka āwhina
- Katia ngā ārai i te pō.Ka āwhina tēnei ki te pupuri i te mahana, ina koa mēnā he matapihi tawhito.
- Whakatuwhera mō te hau hou i te ata.Ahakoa he makariri, he pai te whakawhiti hau mō te haumākū.
- Whakamahia te extractor fan.I te tunu kai me te horoi tinana, ka nui te wai ki te hau.
- Kaua e hipoki rawa i ngā heater.Me noho haumaru ngā taputapu whakamahana.
- Whakaritea he rūma mahana kotahi.Mēnā he iti te pūtea, tīmata ki te rūma e noho nui ana te whānau.
Te taha pūtea
E mōhio ana tātou: he nui te utu o te hiko, te wahie, te reti, te kai. Kāore he painga o te tohutohu mēnā ka whakapae noa he nui te pūtea o ia whānau. Nō reira, me kōrero pono: i ētahi kāinga, me whiriwhiri te tangata i waenga i te whakamahana me ētahi atu utu.
Koia te take me rapu āwhina i ngā kaupapa pērā i Warmer Kiwi Homes, ngā paerewa Healthy Homes mō ngā whare reti, me ngā ratonga ā-rohe. Kāore te tono āwhina e tohu ngoikore. He mahi tiaki whānau kē.
Mō ngā whare reti
Mēnā kei te reti koe, he tika kia mōhio ki ngā paerewa Healthy Homes. E pā ana ēnei ki te whakamahana, te hauhau, te makuku, te insulation me te aukati i te wai. Mēnā ka kitea he pokepokea ai, he wai e kuhu mai ana, he heater kāore e ea ana, me tuhi kōrero, tango whakaahua mēnā e tika ana, ā, whakapā atu ki te landlord, ki Tenancy Services rānei.
He uaua te kōrero pēnei i ētahi wā, ina koa mēnā e mataku ana te whānau kei raru te noho. Engari ko te whare haumaru he take hauora. Me mārama ngā taha katoa ki ngā kawenga.
Te manaakitanga ā-whānau
Kāore te hōtoke e pā ki te whare anake. Ka pā ki te wairua. Ka poto ngā rā, ka iti ake te haere ki waho, ka nui ake te noho piri ki roto. Nō reira, me āta manaaki tātou i a tātou: he kapu tī, he hupa, he paraikete mā te tamaiti, he waea atu ki te kaumātua, he tirotiro mēnā kei te pai te tangata e noho mokemoke ana.
Ko te kāinga pai ehara i te mea tino nui, tino hou rānei. He kāinga ka taea te manawa. Ka taea te moe. Ka taea te kata. Ka taea te kimi mahana i waenganui i te makariri.
He whakakapi
Kia mahana, kia maroke, kia haumaru. He kupu māmā ēnei, engari he kaupapa nui kei roto. Ki te tiaki tātou i te hau o te whare, i te mahana o te rūma, i te haumaru o ngā heater, i te mana o te tangata ki te tono āwhina, ka tiaki hoki tātou i te oranga o te whānau.
I te mutunga iho, ko te hōtoke he wā e ako anō ai tātou i te tikanga o te manaakitanga: kāore i roto noa i ngā kupu, engari i te ringa e kati ana i te ārai, i te tangata e whakakā ana i te heater mō te kaumātua, i te whānau e noho tahi ana i raro i te paraikete kotahi.
Sources: EECA Warmer Kiwi Homes, Tenancy Services Healthy Homes Standards and Health New Zealand healthy homes information.